Genel olarak el halısında iki tip düğüm tekniği
kullanılmaktadır: Türk düğümü (Gördes düğümü, simetrik düğüm) ve
İran düğümü (Sine düğümü, asimetrik düğüm). Türkiye'de (Isparta'nın
tüm dokumaları ve Sivas ve Hereke bölgelerinin bazı dokumaları hariç),
Kafkasya'da, Batı ve Kuzeybatı İran'da dokunan halılarda Türk düğümü
kullanılmıştır. İran düğümü ise Orta ve Doğu İran'da, Hindistan,
Orta Asya ve Çin'de dokunan halılarda yaygın olarak kullanılmaktadır.
Türk düğüm tekniğinde ilme iki çözgü telinin de etrafına dolanarak
çözgü tellerinin arasından çıkarılma yöntemiyle bağlanır ve kesilir.
Böylelikle düğüm iki çözgü telini de sarmış olur. İran düğüm tekniğinde
ise ilme, sadece bir çözgü telinin etrafından dolanır, ilmenin diğer
ucu serbest kalır.

Bu iki farklı düğüm tekniği karşılaştırıldığında:
1- Türk düğümü ile dokunmuş bir halının tüyleri halı eskidikçe aşınmaya
ve dökülmeye başlasa bile düğümün lupu kalır, halının atkı ve çözgüsü
görünmeye başlamaz. Dolayısıyla halı desen güzelliğini ve rengini
uzun yıllar muhafaza eder. Ancak İran düğümü ile dokunmuş bir halının
tüyleri aşınmaya ve dökülmeye başladığında asimetrik bağlanma nedeniyle
düğümde lup olmadığı için halının çözgü ipleri görünmeye başlar.
Bir süre sonra muhtemelen halının kalan düğümü de tutunamayacak,
dökülecek ve aşınmış bölgedeki renk ve desen tamamen yok olacaktır.
2- Türk düğümleri bir ucundan çekilse dahi sökülmez, çıkmaz; tam
aksine daha da sıkılaşır. Ancak, İran düğümlerinin bir ucundan çekildiği
takdirde çözülerek çıkma olasılığı vardır.
3- Türk düğümünün atılması İran düğümünün atılmasından daha zordur
ve daha fazla zaman alır. Bu nedenle aynı düğüm sıklığındaki iki
halıdan Türk düğümlü olanı daha makbuldür ve tercih edilir.
Türk düğümünün bu kalıcılık özelliği nedeniyle çok fazla sayıda
değerli, eski Türk halıları güzelliklerinden bir şey kaybetmeden
günümüze kadar ulaşabilmiştir.
Bugün ülkemize fazla sayıda ithal edilen Nepal ve bazı Çin halılarında
düğüm kullanılmamaktadır. Onun yerine Nepal'de sarma tekniği, Çin'de
ise sıkıştırma tekniği uygulanmaktadır. İlmeler çekildiği takdirde
çözgüden çıkar, dolayısıyla halıdan ayrılır. Bu teknikte üretilen
halılarda işçilik çok kolay ve zahmetsiz, dokuma süresi çok kısadır.
|